قنات روستای ابراهیم آباد

زمانی که شما بخواهید از قم به سمت اراک بروید، می توانید یکی از قدیمی ترین قنات های کشور را ببینید. قنات روستای ابراهیم آباد با طول ۱۱ کیلو متر از رشته کوه ‌های هفتاد قله سرچشمه می گیرد و تا روستای ابراهیم آباد ادامه پیدا می کند. این قنات در سال ۹۳ به عنوان یک اثر تاریخی ملی ثبت شده است. این اثر تاریخی و فرهنگی در قرن های پنجم و ششم به وجود آمده است.

داستان حفر قنات

داستان این قنات از آن جا شروع شد که یک مقنّی (حفر کننده چاه) برای حفر چاه قنات کلنگ خود را که یک دسته نیم متری داشت، برداشت و یک دایره‌ به شعاع یک متر ایجاد کرد. سپس تصمیم گرفت این دایره را تا پایین ادامه دهد. نکته جالب این چاه این بود که شکل آن مخروطی است یعنی هر چقدر که به سمت پایین می رود، دهانه قنات باز تر می شود (شعاع آن بزرگ تر می شود). قطر دهانه میله این قنات حدودا به یک متر و قطر محلی آن میله که به کوره وصل می شود، حدود ۱۰ حلقه است.

این قنات به عنوان مادر چاه شناخته می شود و قنات های بعدی قطر میله شان به حدود ۴۰ حلقه می رسد و هر کدام عمقی در حدود ۱۰۰ متر دارند. عمق مادر چاه حدود ۱۱۰ ذرع است. آب این قنات زیاد است و در حدود ۹۶ هکتار زمین را آبیاری می کند.

ساختار قنات روستای ابراهیم آباد

شاید برای تان سوال باشد که کسی می تواند داخل این قنات برود؟ رفتن به داخل این قنات، کار بسیار مشکلی است. از سال ۱۳۱۸ تا ۱۳۷۸ (یعنی به مدت ۶۰ سال) تنها دو نفر توانسته اند به داخل مادر چاه این قنات بروند که هر دو افراد محلی روستای ابراهیم آباد بودند. یکی از این افراد یک مقنی بود و شخص دیگر هم یکی از مالکین روستا بود. بنا بر گفته این دو نفر، دیواره ‌های چاه به صورت سنگ چین است و هر کدام از سنگ ها با استفاده از ملات کنار هم چیده شده اند. انتهای‏ میله چاه‌‏ها داخل سنگ حفر شده است و دیواره‌‏ها همه آب ‌زا هستند و در مورد مادر چاه اینطور فکر می کنند که دیواره‌ها با صدای عجیبی به قعر چاه ریزش می‏‌کند.

نکته ترسناک این چاه این است که به خاطر مخروطی بودن آن، مقنیان نمی توانند به دیواره ها دسترسی داشته باشند و تنها باید در داخل چاه معلق باشند و به جز صداهای وحشتناکی که از آب در می آید و تاریکی ای که محیط چاه را فراگرفته، چیز دیگری نمی بینند.

بافت های قنات

این قنات دو بافت دارد. یک بافت آن مارنی (شولاتی) و دیگری کنگلو (مرایی) یا به زبان محلی آن منطقه به صورت سِر (ser) ایجاد شده است که با شیب نسبتا ملایم از مبداء به قنات می‌رسد. اولین چاه قنات روستای ابراهیم آباد که به مادر چاه معروف است، در منطقه ای به نام ‘سرزا’ Sere- za قرار دارد که این منطقه نزدیک هفتاد قله و پشته قبرستان است. قنات ابراهیم آباد یک رشته اصلی و دو رشته فرعی دارد. رشته‌های فرعی آن در مناطقی به نام‌های رونا و قوشد قرار دارند. در طول راه این قنات ۳۴۸ حلقه چاه قرار گرفته که برای جریان داشتن هوا و جریان روان حرکت آب ایجاد شده است که ۳۱۱ حلقه چاه در شاخه اصلی قنات و ۱۵ حلقه آن در رشته رونا و ۲۲ حلقه آن در رشته قوشد قرار گرفته اند.

کاربرد قنات این روستا

قنات روستای ابراهیم آباد با استفاده از تجربه بومی های منطقه و شناختی که آن ها از فناوری قنات ایرانی دارند. این قنات از زمان شکل گیری تا کنون نقش اساسی در تأمین آب مورد نیاز کشاورزی داشته است و به عنوان یک منبع خوب برای آب شرب افرادی که در روستای ابراهیم‌آباد ساکن هستند، استفاده می شود. این قنات یک عنصر تاریخی با ارزش است و به حیات خود ادامه می‌دهد. در حدود ۱۰۰ هکتار از زمین های این روستا مطابق یک برنامه معین از راه این قنات سیراب می‌شوند.